[تبرک و توسل] مورد سوم: ابو ایوب انصاری

بر اساس روایت زیر که حاکم آن را صحیح دانسته، ابو ایوب انصاری صورت بر قبر شریف پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم نهاده و مروان او را از این کار نهی نموده است. حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَاتِمِ الدُّورِیِّ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عُمَرَ العقدی حَدَّثَنَا کَثِیرِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِی صَالِحٍ قَالَ : أَقْبَلَ مَرْوَانُ یَوْماً فَوَجَدَ رَجُلًا وَاضِعاً وَجْهُهُ -جَبْهَتِهِ- عَلَى الْقَبْرِ، فَأَخَذَ مَرْوَانَ بِرَقَبَتِهِ ثُمَّ قَالَ: هَلْ تَدْرِی مَا تَصْنَعُ؟ فَأَقْبَلَ عَلَیْهِ فَإِذَا أَبُو أَیُّوبَ الْأَنْصَارِیُّ، [ فَقَالَ نَعَمْ جِئْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ وَ لَمْ آتِ الْحَجَرُ ] فَقَالَ: نَعَمْ إِنِّی لَمْ آتِ الْحَجَرُ، إِنَّمَا جِئْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ، وَ لَمْ آتِ الْحَجَرُ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وَآلِهِ] وَ سَلَّمَ یَقُولُ: «لا تَبْکُوا عَلَى الدَّیْنِ إِذَا وَلِیُّهُ أَهْلِهِ، وَ لَکِنَّ ابْکُوا عَلَى الدَّیْنِ إِذَا وَلِیُّهُ غَیْرِ أَهْلِهِ ترجمه: روزی مروان بن حکم مردی را مشاهده کرد در حالی که صورتش-پیشانی اش-را روی قبر پیغمبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم قرار داده بود، در این هنگام گردنش را گرفت و گفت: می دانی چکار می کنی؟ پس مروان به طرف او رفت ناگهان متوجه شد که ابو ایوب انصاری (یکی از صحابه پیغمبر خاتم صلی الله علیه وآله وسلم) است، گفت: می دانم که چکاری انجام می دهم، من سر روی سنگ نگذاشته ام بلکه برای پیغمبر خدا چنین انجام می دهم، همانا از پیغمبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم که می فرمود: بر دین گریه و زاری نکنید هنگامی که اهلش والی و سرپرست آن است ولیکن بردین آن موقع که غیر اهلش سرپرست شود باید ناله سر داد.(به این بیان که مروانی که از بنی امیه هست اهلیت با دین خدا را ندارد که ندانسته مانع از امور شرعی دین می شود…) منابع اهل تسنن:
  1. مستدرک، حاکم نیشابوری[م. ۴۰۵]، ج۴، ص۵۱۵ (قَالَ الحاکم : هَذَا حَدِیثُ صَحِیحُ الاسناد وَ لَمْ یخرجاه ).
  2. مسند أحمد، أحمد بن حنبل[م. ۲۴۱]، ج۵، ص۴۲۲٫
  3. مجمع الزوائد، هیثمی[م. ۸۰۷]، ج۴، ص۲، (رَوَاهُ أَحْمَدُ وَ دَاوُدَ ابْنِ أَبِی صَالِحٍ قَالَ الذهبی لَمْ یَرْوِ عَنْهُ غَیْرَ الْوَلِیدِ بْنَ کَثِیرٍ وَ رَوَى عَنْهُ کَثِیرِ ابْنِ زَیْدٍ کَمَا فِی الْمُسْنَدِ وَ لَمْ یُضْعِفُهُ أَحَدُ) و ج۵، ص۲۴۵، «رَوَاهُ أَحْمَدُ وَ الطَّبَرَانِیُّ فِی الْکَبِیرِ وَ الْأَوْسَطِ وَ فِیهِ کَثِیرِ بْنِ زَیْدٍ وَثَّقَهُ أَحْمَدَ وَغَیْرُهُ وَ ضَعْفِهِ النسائی وَغَیْرُهُ.»
  4. تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر[م. ۵۷۱]، ج۵۷، ص۲۴۹، «أَخْبَرَنَا أَبُو سَهْلِ بْنِ سَعْدَوَیْهِ أَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ أَنَا جَعْفَرُ بْنِ عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنِ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا…» و ج۵۷، ص۲۴۹، «أَخْبَرَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ الْحُصَیْنِ أَنَا أَبُو عَلِیِّ بْنُ الْمَذْهَبِ أَنَا أَحْمَدَ بْنِ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنَا عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ حَدَّثَنِی…»
  5. إمتاع الأسماع، مقریزی[م.۸۴۵]، ج۱۲، ص۳۸۳٫
علامۀ امینی در الغدیر ج‏۵، ص ۱۴۹می نویسند: «وَ صَحَّحَهُ هُوَ وَ الذهبی فِی تلخیصه، وَ رَوَاهُ أَبُو الْحُسَیْنِ یَحْیَى بْنِ الْحَسَنِ الْحُسَیْنِیِّ فِی أَخْبَارِ الْمَدِینَةِ، بِإِسْنَادٍ آخَرَ عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ،…» وَ ذَکَرَهُ السَّیِّدُ نُورِ الدِّینِ السَّمْهُودِیُّ فِی (وَفَاءُ الْوَفَا) نَقْلًا عَنْ إِمَامٍ الحنابلة أَحْمَدَ، قَالَ: رَأَیْتُهُ بِخَطِّ الْحَافِظِ أَبِی الْفَتْحِ الْمَرَاغِیِّ الْمَدَنِیِّ، وَ أَخْرَجَهُ الْحَافِظِ الهیثمی فِی مَجْمَعِ الزَّوَائِدِ ج۴،ص۲) نَقْلًا عَنْ أَحْمَدِ.   فَقَدْ رَوَى أَبُو الْحُسَیْنِ یَحْیَى بْنِ الْحَسَنِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِیِّ فِی کِتَابِ ( أَخْبَارُ الْمَدِینَةِ ) قَالَ: حَدَّثَنِی عُمَرُ بْنِ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُبَاتَةَ، عَنْ کَثِیرِ بْنُ زَیْدٍ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ قَالَ: أَقْبَلَ مَرْوَانُ بْنُ الْحَکَمِ، فَإِذَا رَجُلُ ملتزم الْقَبْرِ، فَأَخَذَ مَرْوَانَ بِرَقَبَتِهِ، ثُمَّ قَالَ: هَلْ تَدْرِی ماذا تَصْنَعُ؟ ! فَأَقْبَلَ عَلَیْهِ فَقَالَ: نَعَمْ، إِنِّی لَمْ آتِ الْحَجَرُ، وَ لَمْ آتِ اللَّبَنِ، إِنَّمَا جِئْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ. لا تَبْکُوا عَلَى الدَّیْنِ إِذَا وَلِیُّهُ أَهْلِهِ، وَ لَکِنَّ ابْکُوا عَلَیْهِ إِذَا وَلِیُّهُ غَیْرِ أَهْلِهِ . قَالَ الْمُطَّلِبِ: وَ ذَلِکَ الرَّجُلُ أَبُو أَیُّوبَ الْأَنْصَارِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ‏. قلت: وَ أَبُو نُبَاتَةَ یُونُسَ بْنِ یَحْیَى وَ مِنْ فَوْقِهِ ثِقَاتٍ. وَ عُمَرَ بْنِ خَالِدٍ: لَمْ أَعْرِفُهُ، فَإِنْ صَحَّ هَذَا الْإِسْنَادِ لَم یُکْرَهُ مَسَّ جِدَارِ الْقَبْرِ. وَ إِنَّمَا أَرَدْنَا بِذَکَرِهِ الْقَدَحُ فِی الْقَطْعِ بِکَرَاهَةِ ذَلِکَ. ترجمه: روزی مروان بن حکم مردی را مشاهده کرد در حالی که صورتش-پیشانی اش-را روی قبر پیغمبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم قرار داده بود، در این هنگام گردنش را گرفت و گفت: می دانی چکار می کنی؟ آن شخص گفت بله می دانم که چه کاری انجام می دهم، من سر روی سنگ نگذاشته ام بلکه برای پیغمبر خدا صلی الله علیه [وآله] وسلم چنین انجام می دهم، همانا از پیغمبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم که می فرمود: بر دین گریه و زاری نکنید هنگامی که اهلش والی و سرپرست آن است ولیکن بردین آن موقع که غیر اهلش سرپرست شود باید ناله سر داد.(به این بیان که مروانی که از بنی امیه هست اهلیت با دین خدا را ندارد که ندانسته مانع از امور شرعی دین می شود…) مطلب گفت: آن شخص ابوایوب انصاری است. سبکى بعد از نقل این داستان گفته است: کسى که این اسناد را صحیح بداند، مس کردن جدار قبر را مکروه نخواهد دانست و منظور ما از ذکر آن، عیب گرفتن و مذمت از قطع به کراهت آن است. منابع اهل تسنن:
  1. شفاء السقام، سبکی[م. ۷۵۶]، ص۲۷۹-۲۸۰٫
  2. وفاء الوفاء، سمهودی[م. ۹۱۱]، ج‏۴، ص۲۱۸٫
  3. تطهیر الفؤاد، شیخ محمد بخیت حنفی[م. ۱۳۵۰]، ص۱۲۶٫
علامۀامینیپسازبیاناسنادحدیثمذکورچنیننتیجهمی‌گیرد: إِنَّ هذا الْحَدِیثَ یُعْطِینَا خَبَراً بِأَنْ الْمَنْعِ عَنِ التَّوَسُّلَ بِالْقُبُورِ الطَّاهِرَةِ إِنَّمَا هُوَ مِنْ بِدَعِ الْأُمَوِیِّینَ وَ ضلالاتهم مُنْذُ عَهْدِ الصَّحَابَةِ ، وَ لَمْ تَسْمَعْ أَذِنَ الدُّنْیَا قَطُّ صحابیّا یُنْکِرْ ذَلِکَ غَیْرُ وَلِیدٍ بَیْتِ أُمَیَّةَ مَرْوَانَ الغاشم . الغدیر، علامه أمینی، ج۵، ص۱۴۹ ترجمه: علامه امینى مى‏گوید: این حدیث، این آگاهى را به ما مى‏دهد که: منع از توسل به قبور طاهره از بدعتهاى امویان و گمراهى‏ هاى آنان از زمان صحابه است و هیچ‏گاه گوش روزگار نشنیده که صحابه اى منکر آن باشد، مگر زاده بیت امیة مروان ستمکار که آن را انکار کرده است!  

مذمت بنی امیه در فرمایش پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم :

  فَقَدْ صَحَّ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ قَوْلِهِ : « إِذَا بَلَغَتْ بَنُو أُمَیَّةَ أَرْبَعِینَ اتَّخَذُوا عِبَادَ اللَّهِ خَوَلًا، وَ مَالُ اللَّهِ نُحْلًا، وَ کِتَابُ اللَّهِ دغلًا . ترجمه: به طور صحیح از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم آمده است: «هنگامى که بنى امیه به چهل نفر برسند، بندگان خدا را برده و مال خدا را بخشش و کتاب خدا را وسیله سوء استفاده قرار مى‏ دهند». منابع اهل تسنن:
  1. تاریخ الإسلام، الذهبی[م. ۷۴۸]، ج۵، ص۲۳۲-۲۳۳
«وَ قَالَ الْأَعْمَشُ، عَنْ عَطِیَّةَ، عَنْ أَبِی سَعِیدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ: إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا، وَ دِینِ اللَّهِ دغلاً، وَ عِبَادَةِ اللَّهِ خَوَلًا. سَنَدُهُ ضَعِیفٍ، وَ کَانَ عَطِیَّةَ مَعَ ضَعْفِهِ شیعیاً غَالِیاً، لکِنِ الْحَدِیثُ مِنْ قَوْلِ أَبِی هُرَیْرَةَ رَوَاهُ الْعَلَاءُ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عن أَبِیهِ، عَنْهُ. وَقَدْ رَوَى أَبُو الْمُغِیرَةِ، عَنْ أَبِی بَکْرِ بْنِ أَبِی مَرْیَمَ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قَالَ أَبُوذَرٍّ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ یَقُولُ: إِذَا بَغَتْ بَنُو أُمَیَّةَ أَرْبَعُونَ رَجُلًا اتَّخَذُوا عِبَادَةِ اللَّهِ وَ لَاً، وَ مَالُ اللَّهِ دُوَلًا، وَ کِتَابُ اللَّهِ دغلاً. إِسْنَادُهُ مُنْقَطِعُ.»
  1. تاریخ الإسلام، الذهبی[م. ۷۴۸]، ج۱، ص۳۹۹
وَ قَالَ سُلَیْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ أَنَّ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ قَالَ: إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی الْعَاصِ أَرْبَعِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا دِینِ اللَّهِ دغلا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا وَ مَالُ اللَّهِ دُوَلًا. غَرِیبٍ وَ رُوَاتُهُ ثِقَاتٍ.   وَ صَحَّ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ قَوْلِهِ: «إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا دِینِ اللَّهِ دغلًا، وَ عِبادُ اللَّهِ خَوَلًا، وَ مَالُ اللَّهِ دُوَلًا ترجمه: و نیز بطور صحیح از آن حضرت آمده است:«هنگامى که فرزندان ابى العاص به سى نفر برسند دین خدا را وسیله سوء استفاده و بندگان خدا را برده و مال خدا را مخصوص خود قرار مى‏ دهند». منابع اهل تسنن:
  1. مسند أحمد، أحمد بن حنبل[م. ۲۴۱]، ج۳، ص۸۰
«حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنِی أَبِی حَدَّثَنَا عُثْمَانَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَ سَمِعْتُهُ أَنَا مِنَ عُثْمَانَ حَدَّثَنَا جَرِیرٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی فُلَانٍ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ دِینِ اللَّهِ دَخَلَا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا»
  1. أنساب الأشراف، أحمد بن یحیى بن جابر( بلاذری )[م. ۲۷۹]، ج۵، ص۵۸
«حَدَّثَنِی الحرمازی عَنْ جَهْمِ بْنِ حَسَّانَ قَالَ: أَخْبَرْتُ رَمْلَةُ بِنْتُ مُعَاوِیَةَ امْرَأَةٍ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَبَاهَا بِقَوْلِ قَالَهُ مَرْوَانَ لِزَوْجِهَا فَکَتَبَ إِلَیْهِ: یَا مَرْوَانَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ یَقُولُ: إِذَا بَلَغَ وُلْدِ الْحَکَمِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ دِینِ اللَّهِ دَخَلَا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا، …»
  1. تاریخ یعقوبی، یعقوبی[م. ۲۸۴]، ج۲، ص۱۷۲
«سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ یَقُولُ: إِذَا کَمَلَتْ بَنُو أُمَیَّةَ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا بِلَادِ اللَّهِ دُوَلًا، وَ عِبادُ اللَّهِ خَوَلًا، وَ دِینِ اللَّهِ دغلا.»
  1. فتن، نعیم بن حماد المروزی[م. ۲۸۸]، ص۷۳
«وَ عِنْدَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ إِذَا دَخَلَ عَلَیْهِمْ مَرْوَانُ بْنُ الْحَکَمِ فِی حَاجَةٍ فَلَمَّا أَدْبَرَ قَالَ مُعَاوِیَةُ لِابْنِ عَبَّاسٍ أَمَّا تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ قَالَ (إِذَا بَلَغَ بَنُو الْحَکَمِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا مَالِ اللَّهُ تَعَالَى بَیْنَهُمْ دُوَلًا وَ عِبَادَهُ خَوَلًا وَ کِتَابِهِ دغلا؟)»
  1. مسند أبی یعلى، أبو یعلى موصلی[م. ۳۰۷]، ج۱۱، ص۴۰۲
«وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ أَنَّهُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی الْعَاصِ ثَلَاثِینَ کَانَ دِینِ اللَّهِ دَخَلَا وَ مَالُ اللَّهِ دُوَلًا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا»
  1. مستدرک، حاکم نیسابوری[م. ۴۰۵]، ج۴، ص۴۷۹و۴۸۰
حَدَّثْنَاهُ أَبُو الْحَسَنِ عَلِیُّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ الشَّیْبَانِیِّ بِالْکُوفَةِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ بْنُ إِسْحَاقَ الزُّهْرِیِّ الْقَاضِی حَدَّثَنَا مُحَمَّدِ ابْنُ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یُوسُفَ الْأَزْرَقِ حَدَّثَنِی إِسْحَاقُ بْنِ یُوسُفَ حَدَّثَنَا شَرِیکِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ شَقِیقِ بْنِ سَلَمَةَ عَنِ حلام بْنِ جذل الْغِفَارِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ جُنْدَبِ بْنِ جُنَادَةَ الْغِفَارِیِّ یَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ یَقُولُ إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبَى الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا وَ دِینِ اللَّهِ دغلاقَالَ حلام فَأَنْکَرَ ذَلِکَ عَلَى أَبِی ذَرٍّ فَشَهِدَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ أَنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ یَقُولُ مَا أَظَلَّتْ الْخَضْرَاءِ وَ لَا أَقَلَّتِ الغبراء عَلَى ذِی لَهْجَةً أَصْدَقُ مِنْ أَبِی ذَرٍّ وَ اشْهَدْ انَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ قَالَهُ. هَذَا حَدِیثُ صَحِیحُ عَلَى شَرْطٍ مُسْلِمٍ وَ لَمْ یخرجاه. ترجمه: حلام بن جذل غفاری گوید که شنیدم ابوذر غفاری گفت از رسول خدا صلی الله علی وآله وسلم شنیدم هنگامى که فرزندان ابى العاص به سى نفر برسند دین خدا را وسیله سوء استفاده و بندگان خدا را برده و مال خدا را مخصوص خود قرار مى‏دهند. حلام گفت این کلام ابوذر غفاری مورد انکار قرار گرفت پس علی بن ابیطالب علیه السلام که آنجا حاضر بود گفت از رسول خدا صلی الله علی وآله وسلم شنیدم که آسمان بر کسی راستگوتر از ابوذر سایه نینداخته است و من شهادت می دهم که این حدیث از پیامبر می باشد .  
  1. مستدرک، حاکم نیسابوری[م. ۴۰۵]، ج۴، ص۴۸۰
«وَ شَاهِدَهُ حَدِیثُ أَبِی سَعِیدِ الْخُدْرِیِّ حَدَّثَنَا أَبُو بَکْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ بالویه حَدَّثَنَا مُوسَى بْنِ هَارُونَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الامام حَدَّثَنَا زَکَرِیَّا بْنُ یَحْیَى زحمویه حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنِ عُمَرَ حَدَّثَنَا مُطَرِّفِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی سَعِیدِ الْخُدْرِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبَى الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا دِینِ اللَّهِ دغلا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا وَ مَالُ اللَّهِ دُوَلًا. هَکَذَا رَوَاهُ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِیَّةَ. حَدَّثَنَا أَبُو بَکْرِ بْنُ بالویه حَدَّثَنَا مُوسَى بْنِ هَارُونَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنِ حُمَیْدٍ حَدَّثَنَا جَرِیرٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبَى الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ دِینِ اللَّهِ دغلا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا. وَ مِنْهَا مَا حَدَّثْنَاهُ أَبُو أَحْمَدَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الأزرقی بِمَرْوَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ بْنِ سَالِمِ الصَّائِغِ بِمَکَّةَ حَدَّثَنَا احْمَدِ ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ الأزرقی مُؤَذِّنُ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَدَّثَنَا مُسْلِمِ بْنِ خَالِدِ الزِّنْجِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ انَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ قَالَ إِنِّی اَرَیت فِی مَنَامِی کَأَنَّ بَنَى الْحَکَمِ بْنِ أَبِی الْعَاصِ ینزون عَلَى مِنْبَرِی کَمَا تنزو الْقِرَدَةُ قَالَ فَمَا رؤى النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ مستجمعا ضَاحِکاً حَتَّى تُوُفِّیَ. هَذَا حَدِیثُ صَحِیحُ عَلَى شَرْطِ الشَّیْخَیْنِ وَ لَمْ یَخرُجَاه»
  1. دلائل النبوة، أحمد بن حسین بیهقی[م. ۴۵۸]، ج۶، ص۵۰۷
«حَدَّثَنَا أَبُو مَنْصُورِ الظُّفُرِ بْنِ مُحَمَّدِ الْعَلَوِیِّ حَدَّثَنَا أَبُو زَکَرِیَّا یَحْیَى بْنُ مُحَمَّدِ الْعَنْبَرِیِّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ بْنِ أَبِی طَالِبٍ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنِ إِبْرَاهِیمَ حَدَّثَنَا جَرِیرٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِبَة عَنْ أَبِی سَعِیدِ الْخُدْرِیِّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ…»
  1. فایق فی غریب الحدیث، زمخشری[م. ۵۳۸]، ج۱، ص۳۶۴
«أَبُو هُرَیْرَةَ إِذَا بَلَغَ بَنُو الْعَاصِ ثَلَاثِینَ کَانَ دِینِ اللَّهِ دَخَلَا، وَ مَالُ اللَّهِ نُحْلًا، وَ عِبادُ اللَّهِ خَوَلًا. هُوَ الْغِشِّ وَ الْفَسَادُ، وَ حَقِیقَتَهُ أَنْ یَدْخُلَ فِی الْأَمْرِ مَا لَیْسَ مِنْهُ، أَیْ یَدْخُلُونَ فِی الدِّینِ أُمُوراً لَمْ تَجُرُّ بِهَا السُّنَّةِ.»
  1. التذکرة الحمدونیة، ابن حمدون[م. ۵۶۲]، ج۹، ص۲۴۷
  2. تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر[م. ۵۷۱]، ج۵۷، ص۲۵۲و۲۵۳
«أَخْبَرَنَا أَبُو غَالِبِ بْنِ البنا أَنَا أَبُو الْحُسَیْنِ مُحَمَّدُ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الزَّیْنَبِیِّ أَنَا أَبُو الْقَاسِمِ مُوسَى بْنِ عِیسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ السَّرَّاجِ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ أَخْبَرَنَا سُفْیَانُ بْنُ وَکِیعٍ أَخْبَرَنَا جَرِیرِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ قَالَ قَالَ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله]وسَلَّمَ إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا وَ دِینِ اللَّهِ دَغَلا »
  1. تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر[م. ۵۷۱]، ج۵۷، ص۲۵۴
«أَخْبَرْنَاهُ أَبُو الْقَاسِمِ زَاهِرِ بْنِ طَاهِرِ أَنَا مُحَمَّدُ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَا أَبُو طَاهِرِ بْنِ خُزَیْمَةَ أَنَا جَدِّی أَبُو بَکْرٍ اَخبَرنَا عَلِیِّ بْنِ حُجْرٍ قَالَا اَخبَرنَا إِسْمَاعِیلَ أَخْبَرَنِی وَفِیُّ حَدِیثِ ابْنِ حَجَرٍ اَخبَرنَا الْعَلَاءِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبَى الْعَاصِ ثَلَاثِینَ کَانَ دِینِ اللَّهِ دَخَلَا وَفِیُّ رِوَایَةِ ابْنِ الْمُقْرِئِ دَغَلا وَ مَالُ اللَّهِ بُخْلًا وَ عِبَادُ اللَّهِ خَوَلًا»
  1. نهایة ، ابن الأثیر[م. ۶۰۶]، ج۲، ص۸۸
«حَدِیثُ أَبِی هُرَیْرَةَ (إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبَى الْعَاصِ ثَلَاثِینَ کَانَ عِبَادَ اللَّهِ خَوَلًا) أَیْ خَدَماً وَ عَبِیداً. یُعْنَى أَنَّهُمْ یَستَخدِمُونَهُم ویَستَعبِدُونَهُم. » و ج۲، ص۱۰۸ وَ مِنْهُ حَدِیثِ أَبِی هُرَیْرَةَ: (إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبَى الْعَاصِ ثَلَاثِینَ کَانَ دِینِ اللَّهِ دَخَلَا، وَ عِبادُ اللَّهِ خَوَلًا) وَ حَقِیقَتَهُ أَنْ یَدْخُلُوا فِی الدِّینِ أُمُوراً لَمْ تَجُرُّ بِهَا السُّنَّةِ.
  1. ریاض النضرة فی مناقب العشرة، أبی جعفر أحمد ( محب طبری )[م. ۶۹۴]، ج۳، ص۸۳ و۸۴
«الثَّامِنُ أَنَّهُ نَفْیٌ جَمَاعَةٌ مِنْ أَعْلَامِ الصَّحَابَةِ عَنْ أَوْطَانِهِمْ مِنْهُمْ أَبُو ذَرٍّ الْغِفَارِیُّ وَ جُنْدَبُ بْنُ جُنَادَةَ وَ قِصَّتِهِ فِیمَا نَقَلُوهُ أَنَّهُ کَانَ بِالشَّامِ فَلَمَّا بَلَغَهُ مَا أَحْدَثَ عُثْمَانَ ذَکَرَ عُیُوبِهِ لِلنَّاسِ فَکَتَبَ إِلَیْهِ عُثْمَانُ أَنَّ أَ شَخْصَهُ إِلَیَّ عَلَى مَرْکَبٍ وَعِرٍ وَ سَائِقُ عَنِیفٍ فَأَشْخَصَهُ مُعَاوِیَةَ عَلَى تِلْکَ الصُّورَةِ فَلَمَّا وَصَلَ عُثْمَانَ قَالَ لَهُ لِمَ تَفْسُدْ عَلَیَّ أَشْهَدُ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَ سلّم یَقُولُ إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا جَعَلُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ عِبَادَ اللَّهِ خَوَلًا وَ دِینَ اللَّهِ دَغَلًا ثُمَّ یُرِیحُ اللَّهُ الْعِبَادَ مِنْهُمْ فَقَالَ عُثْمَانُ لِمَنْ بِحَضْرَتِهِ مِنْ الْمُسْلِمِینَ أُسْمِعْتُمْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَ سلّم قَالُوا لَا فَدَعَا عُثْمَانَ عَلِیّاً فَسَأَلَهُ عَنِ الْحَدِیثِ فَقَالَ أَلَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَ سلّم وَ لَکِنْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَ سلّم مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ وَ لَا أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ أَصْدَقَ لَهْجَةً مِنْ أَبِی ذَرٍّ فَاغْتَاظَ عُثْمَانَ وَ قَالَ لِأَبِی ذَرٍّ اخْرُجْ مِنْ هَذِهِ الْبَلْدَةِ فَخَرَجَ مِنْهَا إلَى الرَّبَذَةِ فَکَانَ بِهَا إِلَى أَنْ مَاتَ.» ترجمه : عثمان جماعتی از اعلام صحابه از جمله ابوذر را تبعید کرد و قصه ی تبیعد ابوذر از این قرار است : اینکه وقتی عثمان شنید که ابوذر عیوب عثمان را برای مردم شام باز گو می کند به معاویه نوشت که او را بر مرکبی ناهموار و ضعیف به سوی من بفرست . هنگامی که ابوذر به مدینه رسید و به نزد عثمان رفت به او گفت این کاری که تو کردی ضرری به من نمی رساند چرا که من از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم هنگامى که فرزندان ابى العاص به سى نفر برسند دین خدا را وسیله سوء استفاده و بندگان خدا را برده و مال خدا را مخصوص خود قرار مى‏دهند . در این هنگام عثمان رو به مردم کرد و گفت آیا کسی این حدیث را از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم شنیده است همگی گفتند نه ، پس عثمان، علی بن ابیطالب علیه السلام را طلب کرد و از این حدیث از او سوال کرد که آیا این حدیث را از رسول خدا شنیده ایی؟ علی بن ابیطالب علیه السلام فرمود: من از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم شنیده ام که آسمان بر کسی راستگوتر از ابو ذر سایه نینداخته است پس عثمان به شدتعصبانی شد و به ابوذر گفت از این شهر بیرون برو و او را به ربذه تبیعید کرد و ابوذر تا هنگام رحلت در آنجا بود .
  1. البدایة والنهایة، ابن کثیر[م. ۷۷۴]، ج۶، ص۲۷۱
وَ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَیْهِ: أَنَا جَرِیرٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ: إِذَا بَلَغَ بَنُو أَبِی الْعَاصِ ثَلَاثِینَ رَجُلًا اتَّخَذُوا دِینِ اللَّهِ دغلا، وَ مَالُ اللَّهِ دُوَلًا، وَ عِبادُ اللَّهِ خَوَلًا
  1. خصائص الکبرى، جلال الدین السیوطی[م. ۹۱۱]، ج۲، ص۱۱۷
    حَدَّثْنَاهُ أَبُو أَحْمَدَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الأزرقی بِمَرْوَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ بْنِ سَالِمِ الصَّائِغِ بِمَکَّةَ حَدَّثَنَا احْمَدِ ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ الأزرقی مُؤَذِّنُ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَدَّثَنَا مُسْلِمِ بْنِ خَالِدِ الزِّنْجِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ انَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ قَالَ إِنِّی أَرَیت فِی مَنَامِی کَأَنَّ بَنَى الْحَکَمِ بْنِ أَبِی الْعَاصِ ینزون عَلَى مِنْبَرِی کَمَا تنزو الْقِرَدَةُ قَالَ فَمَا رؤى النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ مستجمعا ضَاحِکاً حَتَّى تُوُفِّیَ وَ صَحَّ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ قَوْلِهِ : « إِنِّی أَرَیت فِی مَنَامِی کَأَنَّ بَنِی الْحَکَمِ بْنِ أَبِی الْعَاصِ ینزون عَلَى مِنْبَرِی کَمَا تنزو الْقِرَدَةُ ». قَالَ: فَمَا رُؤِیَ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ مستجمعاً ضَاحِکاً حَتَّى تُوُفِّیَ. ترجمه: پیامبر صلَّى الله علیه وآله وَ سلم فرمودند: «در خواب دیدم که فرزندان حکم بن ابى العاص بر منبرم مى‏ جهیدند، همانگونه که میمون‏ها جست و خیز مى‏ کنند» راوى مى‏ گوید: بعد از این دیده نشد که رسول خدا صلَّى الله علیه وآله وَ سلم در مجمعى بخندد تا آنکه وفات فرمود. منابع اهل تسنن:
  1. مستدرک، حاکم نیسابوری[م. ۴۰۵]، ج۴، ص۴۸۰، هَذَا حَدِیثُ صَحِیحُ عَلَى شَرْطِ الشَّیْخَیْنِ وَ لَمْ یَخرُجاه
  2. تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر[م. ۵۷۱]، ج۵۷، ص۲۶۵و۲۶۶،( أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الفراوی أَنَا أَبُو بَکْرِ الْبَیْهَقِیِّ أَنَا أَبُو عَلِیِّ بْنِ شَاذَانَ الْبَغْدَادِیِّ بِهَا أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نا یَعْقُوبَ عَنْ سُفْیَانَ حَدَّثَنَا …)
  3. البدایة والنهایة، ابن کثیر[م. ۷۷۴]، ج۶، ص۲۷۲، (قَالَ یَعْقُوبُ بْنُ سُفْیَانَ …)
  4. إمتاع الأسماع، مقریزی[م. ۸۴۵]، ج۱۲، ص۲۷۳و۲۷۴
  5. حیاة الحیوان الکبرى، کمال الدین دمیری[م. ۸۰۸]، ج۲، ص۳۳۳
  6. کنز العمال، متقی هندی[م. ۹۷۵]، ج۱۱، ص۳۵۸
  وَ صَحَّ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ قَوْلِهِ -لَمَّا اسْتَأْذَنَ الْحَکَمِ بْنِ أَبِی الْعَاصِ عَلَیْهِ‏- : عَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ عَلَى مَنْ یَخْرُجْ مِنْ صُلْبِهِ إِلَّا الْمُؤْمِنَ مِنْهُمْ وَ قَلِیلُ مَا هُمْ، یُشْرِفُونَ فِی الدُّنْیَا وَ یَضَعُونَ فِی الآخِرَةِ، ذَوُو مَکْرٍ وَ خَدِیعَةٍ، یُعْطُونَ فِی الدُّنْیا وَ ما لَهُمْ فِی الآخِرةِ مِنْ خَلَاقٍ . ترجمه: از آن حضرت بطور صحیح آمده است: هنگامى که حکم بن ابى العاص از او اذن خواست فرمود: «لعنت خدا بر او و هر که از صلبش خارج مى شود، مگر آنها که مؤمنند که آنها بسیار کم هستند، آنان در دنیا شریف، ولى در آخرت ذلیل و خوارند، صاحبان مکر و خدعه‏ اند، از دنیا بهره کافى دارند، ولى از آخرت بى‏ بهره‏ اند». منابع اهل تسنن:
  1. أنساب الأشراف، أحمد بن یحیى بن جابر( بلاذری )[م. ۲۷۹]، ج۶، ص۲۵۶
حَدَّثَنَا رَوْحِ بْنِ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْمُقْرِئُ حَدَّثَنَا مُسْلِمِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْجَزَرِیِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ الْجُهَنِیِّ قَالَ: اسْتَأْذَنَ الْحَکَمِ بْنِ أَبِی الْعَاصِ عَلَى النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ فَقَالَ: «ائْذَنُوا لَهُ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ عَلَى مَنْ یَخْرُجْ مِنْ صُلْبِهِ إِلَّا الْمُؤْمِنِینَ وَ قَلِیلُ مَا هُمْ، یُشْرِفُونَ فِی الدُّنْیَا ویتّضعون فِی الآخِرَةِ». ترجمه: حکم بن ابی العاص از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم اجازه خواست، حضرت فرمودند رخصت دهید او را که لعنت خدا بر او و هر که از صلبش خارج مى شود، مگر آنها که مؤمنند که آنها بسیار کم هستند، آنان در دنیا[نزد اهل دنیا] شریف، ولى در آخرت ذلیل و خوار هستند.
  1. مستدرک، حاکم نیسابوری[م. ۴۰۵]، ج۴، ص۴۸۱، هَذَا حَدِیثُ صَحِیحُ الاسناد وَ لَمْ یخرجاه.
  2. حیاة الحیوان الکبرى، کمال الدین دمیری[م. ۸۰۸]، ج۲، ص۵۴۶
  3. إمتاع الأسماع، مقریزی[م. ۸۴۵]، ج۱۲، ص۲۷۷؛
  4. جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی ، محمد بن أحمد الدمشقی الباعونی الشافعی[م. ۸۷۱]، ج۲، ص۱۹۲
  5. صواعق المحرقة ، أحمد بن حجر الهیتمی المکی[م. ۹۷۴]، ص۱۸۱
  6. کنز العمال، متقی هندی[م. ۹۷۵]، ج۱۱، ص۳۵۷
  7. فلک النجاة فی الإمامة والصلاة، علی محمد فتح الدین الحنفی[م. ۱۳۷۱]، ص۵۵
    « وَ حَدَّثَنَا أَبُو زَکَرِیَّا یَحْیَى بْنُ مُحَمَّدِ الْعَنْبَرِیِّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ السَّلَامِ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْحَنْظَلِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنُ رَافِعِ الْقُشَیْرِیِّ وَ سَلَمَةُ بْنُ شَبِیبٍ المستملى ( قالُوا ) حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامِ الْإِمَامِ قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ مِینَاءُ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ کَانَ لَا یُولَدُ لَا حَدَّ مَوْلُودِ الَّا أَتَى بِهِ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ فَدَعَا لَهُ فَادْخُلْ عَلَیْهِ مَرْوَانُ بْنُ الْحَکَمِ فَقَالَ هُوَ الْوَزَغُ ابْنُ الْوَزَغِ الْمَلْعُونُ ابْنُ الْمَلْعُونُ .» وَ صَحَّ عَنْهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ قَوْلُهُ لَمَّا أَدْخَلَ عَلَیْهِ مَرْوَانُ بْنُ الْحَکَمِ: «هُوَ الْوَزَغُ ابْنُ الْوَزَغِ، الْمَلْعُونُ ابْنُ الْمَلْعُونُ». ترجمه: عبد الرحمن بن عوف می گوید: هر کس صاحب فرزند می شد، فرزندش را نزد پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می آورد تا آن حضرت در حق او دعا کند. هنگام تولدِ مروان وقتی او را نزد حضرت آوردند، پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم با قورباغه خواندن مروان و پدرش، هر دوی آنها را لعن کردند و فرمودند: «الْوَزَغُ ابْنُ الْوَزَغِ، الْمَلْعُونُ ابْنُ الْمَلْعُونُ ». منابع اهل تسنن:
  1. فتن، نعیم بن حماد المروزی[م. ۲۸۸]، ص۷۳
  2. مستدرک، حاکم نیسابوری[م. ۴۰۵]، ج۴، ص۴۷۹(هَذَا حَدِیثُ صَحِیحُ الاسناد وَ لَمْ یخرجاه)
  3. حیاة الحیوان الکبرى، کمال الدین دمیری[م. ۸۰۸]، ج۱، ص۹۵
  4. سیرة الحلبیة، الحلبی[م. ۱۰۴۴]، ج۱، ص۵۰۹ «أَتَى بِهِ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ فَأَتَى إِلَیْهِ بمروان لَمَّا وَلَدُ فَقَالَ هُوَ الْوَزَغِ بْنِ الْوَزَغِ الْمَلْعُونُ ابْنُ الْمَلْعُونُ وَ عَلَى هَذَا فَهُوَ صحابی إِنْ ثَبَتَ أَنَّ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ رَآهُ لِأَنَّهُ یَحْتَمِلُ أَنَّهُ أَتَى بِهِ إِلَیْهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وَآلِه] وَ سَلَّمَ فَلَمْ یَأْذَنْ بِإِدْخَالِهِ عَلَیْهِ وَ رُبَّمَا یَدُلُّ ذَلِکَ قَوْلُهُ هُوَ الْوَزَغِ إِلَى آخِرِهِ»
هر کسی صاحب فرزند می شد، فرزندش را نزد پیامبر اکرم صلی الله علیه [وآله] و سلم می آورد تا آن حضرت در حق او دعا کند. هنگام تولدِ مروان وقتی او را نزد حضرت آوردند، پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم با قورباغه خواندن مروان و پدرش، هر دوی آنان را لعن کرد و فرمودند: «الوزغ ابن الوزغ، الملعون ابن الملعون»
  1. ینابیع المودة لذوی القربى، قندوزی[م. ۱۲۹۴]، ج۲، ص۴۶۹
 

مذمت شدن بنی امیه در فرمایش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از قول عایشه :

  فَسَمِعْتَهَا عَائِشَةُ ، فَقَالَتْ : یَا مَرْوَانُ أَنْتَ الْقَائِلُ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ کَذَا وَ کَذَا ، وَ اللَّهِ مَا أَنْزَلْتُ إِلَّا فِی فُلَانِ بْنِ فُلَانِ الْفُلَانِیُّ ، وَفِی لَفْظٍ وَ اللَّهِ لَوْ شِئْتُ أَنْ أُسَمِّیَهُ لسمیت ، وَ لَکِنَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ لَعَنَ أَبَا مَرْوَانَ وَ مَرْوَانُ فِی صُلْبَهُ، فمروان فضض أَیُّ: قِطْعَةً مَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَزَّ وَجِلَ وَ صَحَّ عَنِ عَائِشَةَ قَوْلِهَا : إِنَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ قَالَ: لَعَنَ اللَّهُ أَبَا مَرْوَانَ وَ مَرْوَانُ فِی صُلْبَهُ، فمروان فضض [۱]مَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. ترجمه: و از عایشه به طور صحیح آمده است که رسول خدا صلّى الله علیه وآله وَ سلم فرمود: «خدا لعنت کند پدر مروان را که مروان در صلب اوست، پس مروان قطعه اى از لعنت خداست». منابع اهل تسنن:
  1. سنن الکبرى، نسائی[م. ۳۰۳]، ج۶، ص۴۵۹
  2. تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر[م. ۷۷۴]، ج۴، ص۱۷۲
  3. عمدة القاری، عینی[م. ۸۵۵]، ج ۱۹، ص۱۶۹
  4. تفسیر آلوسی، آلوسی[م. ۱۲۷۰]، ج۲۶، ص۴
 

مذمت شدن بنی امیه در فرمایش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از قول عبدالله بن زبیر :

  ابْنُ نُصَیْرٍ الخلدی رَحِمَهُ اللَّهُ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ بْنِ رشدین الْمِصْرِیِّ بِمِصْرَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ بْنِ مَنْصُورِ الْخُرَاسَانِیِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ عَنِ الشُّعْبِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَیْرِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا انَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ لَعَنَ الْحَکَمِ وَ وُلْدِهِ . وَ صَحَّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَیْرِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وآله] وَ سَلَّمَ لَعَنَ الْحَکَمِ وَ وُلْدِهِ. ترجمه: و از عبد اللّه بن زبیر، به طریق صحیح آمده است: «رسول خدا صلّى اللّه علیه وآله و سلّم حکم و فرزندش را لعنت کرده است» منابع اهل تسنن:
  1. مستدرک، حاکم نیسابوری[م. ۴۰۵]، ج۴، ص۴۸۱(قَالَ الحاکم : هَذَا حَدِیثُ صَحِیحُ الاسناد وَ لَمْ یخرجاه)
  2. البدایة والنهایة، ابن کثیر[م. ۷۷۴]، ج۸، ص۳۰۸
  3. إمتاع الأسماع، المقریزی[م. ۸۴۵]، ج۱۲، ص۲۷۸
  4. فتح الباری، ابن حجر[م. ۸۵۲]، ج۱۳، ص۹
  5. عمدة القاری، العینی[م. ۸۵۵]، ج۲۴، ص۱۸۰
  6. فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، مناوی[م. ۱۰۳۱]، ج۶، ص۴۵۹
  [1] الفَضَض: کُلُّ مَا انْقَطَعَ مِنْ شَیْ‏ءٍ أَوْ تَفَرَّقَ، وَ الْمُرَادُ أَنَّهُ قِطْعَةً مَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ طَائِفَةُ مِنْهَا

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *