[تبرک و توسل] شیخ سلامه عزامى شافعى در مورد ابن تیمیه

 ( قَالَ الشَّیْخُ سَلَامَةَ العزامی الشَّافِعِیِّ فِی فِرْقَانِ الْقُرْآنِ‏ ( ص ۱۳۳ )

وَ قَالٍ – یَعْنِی ابْنَ تیمیّة – : مَنْ طَافَ بِقُبُورِ الصَّالِحِینَ أَوْ تَمْسَحُ بِهَا کَانَ مُرْتَکِباً أَعْظَمُ الْعَظَائِمِ. وَ أَتَى بِکَلَامٍ ملتبس، فَمَرَّتْ یَجْعَلُهُ مِنَ الْکَبَائِرِ، وَ أُخْرى مِنَ الشِّرْکِ إِلَى مَسَائِلَ مِنْ أَشْبَاهِ ذَلِکَ، قَدْ فَرَغَ الْعُلَمَاءِ الْمُحَقِّقُونَ وَ الْفُقَهَاءِ المدققون مِنْ بحثها وَ تدوینها قَبْلَ أَنْ یُولَدَ هُوَ بقرون، فَیَأْبَى إِلَّا أَنْ یُخَالِفُهُمْ، وَ رُبَّمَا ادَّعَى الْإِجْمَاعَ عَلَى مَا یَقُولُ، وَ کَثِیراً مَا یَکُونُ الْإِجْمَاعِ قَدِ انْعَقَدَ قَبْلَهُ عَلَى خِلَافِ قَوْلِهِ، کَمَا یُعْلَمْ ذَلِکَ مِنْ أَمْعَنَ فِی کَلَامِهِ وَ کَلَامَ مِنْ قَبْلِهِ وَ کَلَامِ مِنْ بُعْدُهُ مِمَّنْ تَعَقَّبَهُ مِنْ أَهْلِ الْفَهْمِ الْمُسْتَقِیمُ وَ النَّقْدُ السَّلِیمُ، وَ إِلَیْکَ مِثَالًا:

التَّمَسُّحِ بِالْقَبْرِ أَوِ الطَّوَافِ بِهِ مِنْ عَوَامِّ الْمُسْلِمِینَ، فَأَهْلُ الْعِلْمِ فِیهِ عَلَى ثَلَاثَةِ أَقْوَالُ: الْجَوَازُ مُطْلَقاً، وَ الْمَنْعِ مُطْلَقاً عَلَى وَجْهِ کَرَاهَةِ التَّنْزِیهِ الشَّدِیدَةِ، وَ لَکِنَّهَا لَا تَبْلُغُ حَدُّ التَّحْرِیمِ، وَ التَّفْصِیلُ بَیْنَ مَنْ غَلَبَهُ شِدَّةِ شَوْقَ إِلَى الْمَزُورِ فتنتفی عَنْهُ هَذِهِ الْکَرَاهَةِ وَ مَنْ لَا فالأدب تَرْکِهِ. وَ أَنْتَ إِذَا تأمّلت فِی الْأُمُورِ الَّتِی کَفَرَ بِهَا الْمُسْلِمِینَ وَ جَعَلَهَا عِبَادَةِ لِغَیْرِ اللَّهِ وَجَدْتُ حَجَّتُهُ تَرْجِعُ إِلَى مقدّمتین صَدَقَت کبراهما وَ هِیَ: کُلُّ عِبَادَةٍ لِغَیْرِ اللَّهِ شِرْکُ. وَ هِیَ مَعْلُومَةُ مِنَ الدَّیْنِ بِالضَّرُورَةِ، ثُمَّ یَسُوقُ عَلَیْهِ الْأَدِلَّةِ بِالْآیَاتِ الْوَارِدَةُ فِى الْمُشْرِکِینَ، وَ کَذَبَتْ صغراهما، وَ هِیَ قَوْلِهِ: کُلُّ نِدَاءُ لِمَیِّتٍ أَوْ غَائِبُ أَوْ طَوَافٍ بِقَبْرِ أَوْ تَمْسَحَ بِهِ أَوْ ذَبَحَ أَوْ نَذْرٍ لِصَاحِبِهِ… إلخ، فَهُوَ عِبَادَةِ لِغَیْرِ اللَّهِ.

ثُمَّ یَسُوقُ الْآیَاتِ وَ الْأَحَادِیثُ الصِّحَاحِ الَّتِی لَمْ یَفْهَمُهَا أَوْ تَعَمَّدَ فِی تَأْوِیلِهَا عَلَى غَیْرِ وَجْهِهَا، ثُمَّ یَخْرُجُ مِنْ هَذَا الْقِیَاسِ الَّذِی فَسَدَتْ إِحْدَى مقدّمتیه بنتیجة لَا مَحَالَةَ کَاذِبَةُ، وَ هِیَ: أَنَّ جُمْهُورِ الْمُسْلِمِینَ -إِلَّا إِیَّاهُ وَ مَنْ شَایَعَهُ- مُشْرِکُونَ کافِرُونَ، وَ قَدْ أَ جَادَ تَلْخِیصُ هَذَا الْمَذْهَبِ وَ أَ دَلَّتْهُ وَ تزییفها منطقیّا وَ أُصولیّا کُلِّ الْإِجَادَةِ سَیِّدَ أَهْلِ التَّحْقِیقِ وَ تَاجُ أَهْلِ التدقیق

الْإِمَامُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَجِیدِ الفاسی، الْمُتَوَفَّى سَنَةِ تِسْعٍ وَ عِشْرِینَ وَ مِائَتَیْنِ وَ أَلْفٍ فِی مُؤَلَّفٍ رَدَّ بِهِ عَلَى ذَلِکَ الْمَذْهَبِ، یَنْطِقُ بعلوِّ کَعْبٍ هَذَا الْإِمَامِ. إِلَى أَنْ قَالَ:

وَ لَقَدْ تَعَدَّى هَذَا الرَّجُلِ حَتَّى عَلَى الْجَنَابِ الْمُحَمَّدِیِّ فَقَالَ: إِنَّ شَدَّ الرِّحَالُ إِلَى زِیَارَتِهِ مَعْصِیَةٍ، وَ إِنْ مِنْ نَادَاهُ مُسْتَغِیثاً بِهِ -عَلَیْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ- بَعْدَ وَفَاتِهِ فَقَدْ أَشْرَکَ، فَتَارَةً یَجْعَلُهُ شِرْکاً أَصْغَرَ، وَ أُخْرى یَجْعَلُهُ شِرْکاً أَکْبَرُ، وَ إِنْ کَانَ المستغیث مُمْتَلِئُ الْقَلْبِ بِأَنَّهُ لَا خَالِقَ وَ لَا مُؤْثِرٍ إِلَّا اللَّهُ، وَ أَنَّ النَّبِیَّ -صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [ وَ آلِهِ ] وَ سَلَّمَ- إِنَّمَا تُرْفَعْ إِلَیْهِ الْحَوَائِجِ وَ یُستغاث بِهِ، عَلَى أَنَّ اللَّهَ جَعَلَهُ منبع کُلِّ خَیْرٍ، مَقْبُولُ الشَّفَاعَةَ، مُسْتَجَابِ الدُّعَاءِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [ وَ آلِهِ ] وَ سَلَّمَ کَمَا هِیَ عقیدة جَمِیعِ الْمُسْلِمَةِ، مَهْمَا کَانُوا مِنَ الْعَامَّةِ. انْتَهَى.

وَ أَخْبَرَ جَمَالِ الدِّینِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ الْأَنْصَارِیِّ الْمُحَدَّثُ، قَالَ: رَحَلْنَا مَعَ شَیْخُنَا تَاجِ الدِّینِ الفاکهانی إِلَى دِمَشْقَ، فَقَصَدَ زِیَارَةِ نَعْلُ سَیِّدِنَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ الَّتِی بِدَارِ الْحَدِیثَ الأشرفیّة بِدِمَشْقَ وَ کُنْتُ مَعَهُ، فَلَمَّا رَأَى النَّعْلِ الْمَکْرُمَةِ حَسَرَ عَنْ رَأْسِهِ وَ جَعَلَ یُقَبِّلُهُ وَ یُمَرِّغُ وَجْهَهُ عَلَیْهِ وَ دُمُوعُهُ تَسِیلُ، وَ أَنْشَدَ:

         فَلَوْ قِیلَ لِلْمَجْنُونِ لَیْلَى وَ وَصَلَهَا             تُرِیدُ أَمِ الدُّنْیَا وَ مَا فِی طوایاها

لَقَالَ غُبَارُ مِنْ تُرَابٍ نعالِها                     أَحَبَّ إِلَى نَفْسِی وَ أَشْفَى لبلواها

ترجمه: شیخ سلامه عزامى شافعى، در «فرقان القرآن» صفحه ۱۳۳ گفته است:

ابن تیمیه گفته است: «کسى که قبور صالحان را طواف کند و یا مسح نماید، گناه بسیار بزرگى مرتکب شده است» او گفتار گونه ایی در این مورد دارد: گاهى آن را از گناهان کبیره و گاهى آن را شرک و گاهى دیگر تعبیراتى نظیر آن دارد.

در صورتى که دانشمندان محقق و فقهاء مدقق پیش از آنکه او به دنیا بیاید از بررسى و تدوین آن فراغت یافته بودند، اما او تصمیم دارد که با آنان مخالفت کند و گاهى ادعاى اجماع طبق گفته‏اش مى‏نماید، در صورتى که قبل از او اجماع برخلافش منعقد بوده چنانکه کسى در گفتار او و کسانى که پیش از او و بعدش بوده‏اند دقت کند و داراى فهم درست و بررسى صحیح باشد، این حقیقت را به روشنى مى‏یابد.

و در اینجا مثالى مى‏آورم و آن اینکه: عوام مسلمین که قبر را مسح مى‏کنند و یا دور آن طواف مى ‏نمایند، اهل علم درباره آن سه نظر دارند: مطلقا جائز است، مطلقا مکروه است، در صورتى که از روى شدت علاقه باشد مانعى ندارد و گرنه مکروه است.

   و هر گاه در امورى که ابن تیمیه به سبب آن مسلمین را تکفیر کرده و آن را عبادت غیر خدا شمرده، تأمل کنى خواهى یافت که دلیلش برگشت به دو مقدمه مى‏ کند که کبراى آن: «هر عبادتى براى غیر خدا شرک است» درست و جزء ضروریات دین است، و ابن تیمیه از آیات و روایات زیادى که درباره مشرکین وارد شده، براى آن استدلال کرده است، ولى صغراى آن: «هر ندائى براى مرده یا غائب، یا طواف دور قبر، یا مسح کردن آن یا ذبح حیوان و یا نذر براى صاحب آن … عبادت غیر خدا است»، دروغ است. و ابن تیمیه از آیات و احادیث صحیحى که معنى آنها را نفهمیده، یا عمدا آنها را تأویل کرده، براى این عقیده نادرستش استدلال نموده است.

و از این قیاس فاسد که صغرایش غلط است، نتیجه دروغى گرفته که عبارت است از: همه مسلمانان جز او و اتباعش مشرک و کافرند!!

و آقاى اهل تحقیق و تاج اهل تدقیق، امام ابو عبد اللّه محمد بن عبد المجید فاسى، متوفى در سال ۱۹۲۲ کتابى فشرده درباره رد این مذهب از نظر اصول و منطق نگاشته، و آن را چنانکه شایسته بوده مورد بررسى و تحقیق قرار داده است.

تا اینکه مى‏ گوید: این مرد حتى بر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم تعدى و جسارت کرده و گفته است: مسافرت براى زیارتش معصیت است و کسى که او را بعد از مرگ ندا کرده و به یارى بطلبد، مشرک است.

و گاهى آن را شرک کوچک و گاهى شرک بزرگ خوانده است! اگر چه یارى خواه دلش مملو از این حقیقت باشد که: خالقى و مؤثرى جز خدا نیست و از پیامبر که حاجت و یارى خواسته مى‏شود، به این جهت است که خدا او را سرچشمه هر خیر و مقبول الشفاعة و مستجاب الدعوة قرار داده است، چنانکه همه مسلمان‏ها در جمیع اعصار درباره او چنین عقیده‏اى داشته‏اند.

و جمال الدین عبد اللّه محمد انصارى محدث گفته است: با شیخ ما تاج الدین فاکهانى به دمشق رفتیم. او تصمیم گرفت نعلین رسول خدا صلی الله علیه [وآله] وسلم را که در «دار الحدیث الاشرفیه» بوده زیارت کند و من با او بودم، هنگامى که نعلین مبارک را دید، افتاد و آن را مى‏بوسید و صورتش را بر آن مى‏مالید و در حالیکه اشکش جارى بود مى‏خواند:

فَلَوْ قِیلَ لِلْمَجْنُونِ لَیْلَى وَ وَصَلَهَا             تُرِیدُ أَمِ الدُّنْیَا وَ مَا فِی طوایاها؟

لَقَالَ غُبَارُ مِنْ تُرَابٍ نعالِها                     أَحَبَّ إِلَى نَفْسِی وَ أَشْفَى لبلواها

«اگر به مجنون گفته شود: لیلى و وصلش را مى‏خواهى یا دنیا و ما فیها را، او در جواب مى‏گوید: غبار خاک کفش او پیشم از همه چیز محبوبتر است. و از آن براى همه دردها شفا مى‏طلبم».

الغدیر، علامه امینی، ج۵، ص۱۵۴

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *